Fijnstof

Smog

Fijnstof is één van de meest schadelijke stoffen die luchtverontreiniging veroorzaken. Het bestaat uit deeltjes met een verschillende grootte en een verschillende samenstelling. Andere termen voor fijnstof zijn: zwevende deeltjes, aërosolen of de Engelse term Particulate Matter (PM). Fijn stof heeft verschillende oorsprongen, deze zijn bepalend voor de schade die fijnstof veroorzaakt. Zo lijkt fijnstof dat veroorzaakt wordt door menselijk handelen (bijvoorbeeld de uitstoot door verkeer) schadelijker voor de gezondheid dan stofdeeltjes die uit de natuur afkomstig zijn, (bijvoorbeeld uit de bodem).

Er zijn drie maten van fijnstof:

  • Deeltjes met een omvang kleiner dan 10 micrometer (een micrometer is een duizendste millimeter). Deze worden aangeduid met de term PM10. PM betekent particulate matter.
  • Deeltjes met een omvang kleiner dan 2,5 micrometer (PM2,5).
  • Deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer (ultra fijnstof).

Hoe kleiner de deeltjes zijn, hoe meer schade ze kunnen aanrichten.

Inhoud

1.

Oorzaken

De mens veroorzaakt 45 procent van het fijnstof in Nederland. Een derde daarvan komt uit Nederland en tweederde uit het buitenland. De andere 55 procent fijnstof in de lucht komt van natuurlijke bronnen zoals opwaaiend stof en zeezout.

De door de mens veroorzaakte emissies (uitstoten) van fijnstof worden aangeduid met de term antropogeen. Hierbij gaat het om stoffen die rechtstreeks in de lucht zijn gekomen en om stoffen die door chemische reacties in de atmosfeer zijn ontstaan (dit zijn o.a. zwaveldioxide, stikstofoxiden en ammoniak).

De directe emissies die de mens veroorzaakt zijn voor het grotendeel afkomstig van het wegverkeer. Het gaat dan om roetdeeltjes in uitlaatgassen, stofresten van remschijven, koppelingsplaten en rubberdeeltjes van banden. Vooral de uitlaatgassen van dieselauto's zijn schadelijk, maar ook uitlaatgassen van de zeescheepvaart en de binnenvaart, verbrandingsprocessen in de industrie en houtkachels of allesbranders in woningen veroorzaken fijnstof.

2.

Gevolgen

Fijnstof is slecht voor de gezondheid. Fijnstof draagt bij aan het ontstaan van hart- en longziekten, acute en chronische bronchitis, en astma. Jaarlijks overlijden enkele duizenden mensen eerder door fijnstof.

Er zijn voor zowel PM10 als voor PM2,5 gezondheidseffecten gevonden, hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper ze met de ingeademde lucht doordringen in de luchtwegen. De deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer stimuleren waarschijnlijk de bloedklontering, wat een verklaring zou kunnen zijn voor het feit dat er langs drukke wegen meer mensen met hartziekten wonen dan elders.

Welke chemische bestanddelen voor fijnstof de oorzaak zijn van de gezondheidseffecten is nog onbekend. Wat wel zeker is, is dat zeezout vrijwel geen probleem is. Dit geldt waarschijnlijk ook voor de sulfaat- en nitraatfractie in fijnstof. Uitstoten door het verkeer spelen wel een rol bij de gezondheidseffecten, dit geldt vooral voor stedelijke gebieden en bij drukke verkeersknooppunten.

Naast de gezondheidseffecten die fijnstof veroorzaakt, leidt een teveel aan fijnstof ook tot zure regen. Dit is slecht voor gewassen, bossen en planten. Bovendien brengt deze luchtverontreiniging ook schade toe aan gebouwen en monumenten.

Ook liggen in Nederland een groot aantal bouwprojecten stil, voorbeelden zijn: wegverbredingen of de aanleg van bedrijventerreinen en nieuwbouwwijken. De Raad van State heeft de bouw stilgelegd vanwege de slechte invloeden op de luchtkwaliteit.

3.

Europese maatregelen

De Europese Unie heeft regels vastgesteld om de hoeveelheid fijnstof in de lucht te verminderen. Deze regels houden in dat er maar een bepaalde hoeveelheid fijnstof in de lucht mag hangen. Sinds 2005 moeten alle lidstaten zich aan deze regels houden.

Europese normen voor fijnstof

 
 

Grenswaarde

Jaargemiddelde

40 microgram per kubieke meter

Daggemiddelde

50 microgram per kubieke meter

Maximum aantal overschrijdingen per jaar

35 dagen

Daarnaast krijgen lidstaten die wel maatregelen nemen, maar de normen toch niet halen, uitstel van maximaal drie jaar.

Voor de kleinste categorie fijnstof (PM2,5) is een limiet vastgesteld van 25 microgram per kubieke meter lucht per 2015. Buiten stedelijke gebieden komt deze norm op 20 microgram te liggen. Vanaf 2020 geldt in principe overal een streefwaarde (geen harde norm) van 20 microgram voor PM2,5. Bovendien moet de concentratie PM2,5 in stedelijke gebieden in 2020 met tien procent zijn afgenomen ten opzichte van 2010.

4.

Nederlandse maatregelen

Uit een recent onderzoek van het ministerie van IenM blijkt dat Nederland voor 2011 voldoet aan de Europese eisen voor fijnstof. Ook kunnen de Europese eisen voor het verminderen van stikstofdioxide voor 2015 gehaald worden. In Nederland is de hoeveelheid fijnstof in de lucht met 25 procent gedaald ten opzichte van 1994. Dit komt doordat er in Nederland al veel maatregelen genomen zijn, om de concentratie fijnstof tegen te gaan.

Het kabinet pakt luchtverontreiniging op diverse fronten tegelijk aan. Onder andere door subsidies en belastingvoordelen voor roetfilters en andere milieuvriendelijke technieken bij voer- en vaartuigen. Ook de veeteeltindustrie moet letten op de hoeveelheid fijnstof die zij uitstoten. De overheid controleert de veebedrijven door milieuvergunningen te verstrekken; zonder deze vergunning mogen zij niet bestaan. Pas wanneer de overheid zeker weet dat er niet teveel fijnstof vrijkomt bij de werkzaamheden van een veebedrijf, wordt er een milieuvergunning afgegeven.

Ook op lokaal niveau is men bezig om de hoeveelheid fijnstof te beperken. Gemeente Rotterdam is bijvoorbeeld aan het experimenteren met een 'Wassende weg'. Deze weg is gemaakt van een speciaal soort asfalt die schadelijke fijnstofdeeltjes opvangen met behulp van regenwater. Ook is gebleken dat het verkeerslawaai met 4 decibel is verminderd.

5.

Meer weten

Internetsites

 
  • Contact
  • Home