Milieuloket:
Samenwerking justitie, vrijheid en veiligheid

De lidstaten van de Europese Unie werken steeds meer samen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Dit is met name van belang sinds het wegvallen van de grenscontroles tussen de lidstaten.

Samenwerking is noodzakelijk door de toestroom van vluchtelingen en (illegale) asielzoekers naar alle lidstaten van de Europese Unie (EU), grensoverschrijdende misdaad en het wereldwijde terrorisme. Dit zijn vraagstukken die het beste op Europees niveau opgelost kunnen worden.

Al vanaf 1957 was vrij verkeer van personen op het grondgebied van de Europese Gemeenschap een van de doelstellingen van de EG. Destijds ging het vooral om werknemers die zich in een ander land wilden vestigen; van grote hoeveelheden asielzoekers was nog geen sprake.

Met de goedkeuring van de Europese Akte in 1986 begon ook de weg naar een interne markt. Personen, goederen, kapitaal en diensten moesten zich vrij in de Europese Gemeenschap kunnen bewegen. De grenscontroles tussen de lidstaten moesten worden afgeschaft en de buitengrenzen juist versterkt. Ook moest er een gezamenlijk Europees asiel- en immigratiebeleid worden ontwikkeld.

Door het verdwijnen van de grenscontroles bleek de misdaad in Europa zich snel internationaal te verspreiden. Mensenhandel, drugstransporten, autodiefstallen en (sinds de invoering van de euro) ook valsemunterij zijn Europese problemen geworden. Deze vragen om een Europese aanpak. De politiediensten uit de lidstaten werken dan ook steeds vaker samen.

Uitwisselen van persoonsgegevens

Om het uitwisselen van persoonsgegevens mogelijk te maken is in mei 2005 het Verdrag van Prüm  gesloten. Landen konden hierdoor DNA-profielen, vingerafdrukken en nummerplaten vergelijken. Niet alle lidstaten nemen hieraan deel. Vanaf augustus 2011 wordt dit uitgebreid en kunnen vingerafdrukken, DNA-profielen en kentekenregistraties automatisch worden uitgewisseld tussen alle lidstaten van de Europese Unie. De lidstaten moeten dan wel aan een aantal voorwaarden voldoen die betrekking hebben op de garantie van bescherming van gegevens. Sinds juni 2007 hebben alle EU-landen toegang tot elkaars bestanden.

Om ervoor te zorgen dat de berechting voor iedereen eerlijk verloopt, heeft de Europese Commissie in maart 2010 een wetsvoorstel ingediend. Hier staat onder andere in dat een verdachte die in een ander land berecht wordt, recht heeft op een tolk en schriftelijke vertaling van alle documenten die bij de rechtszaak een rol spelen.

Asiel- en immigratiebeleid

Het wegvallen van de binnengrenzen maakte ook afstemming van het asiel- en immigratiebeleid tussen Europese landen nodig.

Aanpak van terrorisme

Sinds de bomaanslagen van 11 september 2001 is ook de aanpak van het internationale terrorisme belangrijk geworden. Het beleid inzake justitie en binnenlandse zaken is gericht op de onderlinge uitwisseling van gegevens over criminele netwerken. Verder is de samenwerking met de Verenigde Staten nauwer geworden.

Bescherming slachtoffers geweld

In 2010 lanceerde EU-voorzitter Spanje een voorstel voor een Europees bevel dat bescherming moet bieden aan slachtoffers van huiselijk geweld. Door het beschermingsbevel gaan contactverboden met het slachtoffer, die stalkers of gewelddadige partners in één EU-lidstaat opgelegd hebben gekregen, gelden in alle lidstaten van de EU. De lidstaten zijn het onderling nog niet eens over de juiste rechtsgrondslag voor het bevel. Het Europees Parlement liet in december 2010 weten dat slachtoffers van misdrijven (dus niet alleen huiselijk geweld) in heel Europa dezelfde rechten zouden moeten hebben. Ook hier geldt dat de lidstaten er onderling nog niet uit zijn wat de juiste rechtsgrondslag is.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad, het Europees Parlement en de Europese Raad een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie of Europese Raad

Voor het voorstellen van algemene richtsnoeren geldt dat de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken deze opstelt. Vertegenwoordigers voor Nederland in deze Raad zijn:

Voor voorstellen op het gebied van burgerschap, en voorstellen aangaande de werkwijze en structuur van Eurojust geldt dat de Commissie deze opstelt. Eerst verantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Justitie, grondrechten en burgerschap:

Voor de voorstellen op het gebied van veiligheid, en voorstellen aangaande Europol is de eerst verantwoordelijke de Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door de Europese Raad

Voor het vaststellen van algemene richtsnoeren geldt dat de Europese Raad besluit met eenparigheid van stemmen.

Vertegenwoordiger van Nederland in de Europese Raad is:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor voorstellen over vrij reizen binnen de Unie, en voorstellen aangaande de werkwijze en structuur van Europol en Eurojust geldt de gewone wetgevingsprocedure.  

De raadsformatie die beslist over justitiële zaken is de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken. Nederland kan in deze raad vertegenwoordigd worden door:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Relatie met andere terreinen.

Onder justitiële samenwerking en de ruimte van vrijheid en veiligheid vallen een aantal specifieke deelgebieden, te weten het visa- en schengenbeleid, de bestrijding van terrorisme, grenscontroles ten behoeve van het asielbeleid  en criminaliteitsbeleid. Voor maatregelen op die terreinen gelden de besluitvormingsprocedures die daar vermeld staan.

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

▪  Tabellen Eurostat (en)