Milieuloket:
Regionaal beleid

In Europa bestaan grote welvaartsverschillen tussen de regio's. Vooral met de komst van tien nieuwe lidstaten in mei 2004 werden de verschillen tussen arm en rijk groter. De Europese Unie heeft voor het bevorderen van de economie in zwakke regio's binnen haar lidstaten diverse fondsen opgezet. Het geld daaruit wordt gebruikt om de positie van de arme regio's te verbeteren.

De fondsen richten zich met name op de ontwikkeling van de infrastructuur en de werkgelegenheid. Via diverse programma's stelt de EU in de periode 2007-2013 ca. 347 miljard euro beschikbaar. Het regionaal beleid neemt hiermee een derde van de uitgaven van de Unie voor zijn rekening.

Ten opzichte van de voorgaande periode is het de bedoeling om in de periode 2007-2013:

• - 

  meer bij te dragen aan strategische doelstellingen van de Europese Unie, bijvoorbeeld het vormen van een kenniseconomie en het bevorderen van duurzaam beleid
• - 

  meer te doen aan de meest achtergebleven gebieden
• - 

  het beleid en de uitvoering ervan te vereenvoudigen en doeltreffender te maken

Europese Unie

Welvaartsverschillen kunnen zich voordoen tussen verschillende landen. Maar ook binnen een land kan de welvaart tussen verschillende regio's verschillen. De ongelijkheid kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van een afgelegen ligging of veroorzaakt zijn door sociale en economische factoren.

De drie doelstellingen van het regionaal beleid zijn in het kort:

• 1. 

  Het extra ondersteunen en ontwikkelen van de armste regio's
• 2. 

  Regio's helpen bij het versterken van hun economie. Hier moeten zowel bedrijven als werknemers van profiteren.
• 3. 

  Het stimuleren van grensoverschrijdende samenwerking tussen (grens)regio's

Daarnaast zijn er speciale regelingen voor regio's die getroffen zijn door natuurrampen (het Solidariteitsfonds) of waar door de gevolgen van globalisering in een keer veel mensen zijn ontslagen (het Europees Fonds voor aanpassing aan de Globalisering).

Welke gebieden komen in aanmerking?

Volgens de richtlijnen komt een land in aanmerking voor regionale steun als het nationale inkomen minder dan 75% is van het EU-gemiddelde. Door de grote uitbreiding van de EU in 2004, waarbij armere landen toetraden die het gemiddelde omlaag trokken, hebben sommige oude lidstaten een overgangsregeling gekregen.

Als aan de 75%-regel niet is voldaan kunnen regio's binnen landen toch nog steun krijgen als zij veel achterstand hebben ten opzichte van het land als geheel. In Nederland gold dat bijvoorbeeld lange tijd voor Flevoland. Nederland krijgt tussen 2007 en 2013 in totaal 1,9 miljard euro aan regionale subsidie. Dat is wel minder dan in de periode 2000-2006; toen kreeg Nederland ongeveer 4 miljard euro.

Elk land kan regio's aanwijzen die in aanmerking komen voor regionale steun. De bevolking in het totaal van deze regio's mag 42% bedragen van de bevolking in alle lidstaten samen.

Structuurfondsen

De EU beschikt over Structuurfondsen, waarmee meerjarenprogramma's voor regionale ontwikkeling worden ondersteund; de uitgaven zijn bestemd voor specifieke initiatieven en acties. Het betreft:

• - 

  het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), waarmee de aanleg van snelwegen, luchthavens en snelle treinverbindingen wordt gesubsidieerd. Ook subsidieert dit fonds projecten voor plaatselijke ontwikkeling en steunmaatregelen voor het MKB
• - 

  het Europees Sociaal Fonds (ESF), waarmee diverse werkgelegenheidsprojecten mee worden gefinancierd
• - 

  het Cohesiefonds, waarmee de EU subsidies verleent aan milieuprojecten en de verbetering van de infrastructuur in onder meer Spanje, Griekenland, Ierland, Portugal en de tien Oost-Europese lidstaten die in 2004 zijn toegetreden.

Stadsontwikkeling

Toenemende verstedelijking leidde in mei 2007 tot het aannemen van een gezamenlijke strategie met betrekking tot stedelijke ontwikkeling. Voor de periode tussen 2007 en 2013 werd hiervoor ongeveer 21,1 miljard euro vrijgemaakt. Programma's voor vervoer, huisvesting, opleidingen en werkgelegenheid, aangepast aan de plaatselijke behoeften, moeten er voor zorgen dat de problemen veroorzaakt door verstedelijking zullen worden opgelost.

Natuurrampen

In 2002 werd het Solidariteitsfonds (EUSF) opgericht om snel en doeltreffend op natuurrampen te kunnen reageren. 

Globalisering

Als grote bedrijven in het kader van globalisering activiteiten naar het buitenland verplaatsen, worden regio's soms hard getroffen. Indien meer dan 1.000 mensen hun baan verliezen als gevolg van één enkele herstructurering, kan een land compensatie krijgen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de Globalisering (EGF). Het geld moet besteed worden aan het begeleiden van de ontslagen werknemers naar een nieuwe baan.

Adviserende en uitvoerende organisaties van de Europese Unie

Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's ondersteunt en stimuleert ontwikkeling op regionaal niveau. Ook geeft het Comité van de Regio's advies over hoe het beleid van de Europese Unie de regio's kan versterken en hoe de regionale en lokale overheden regels het beste kunnen uitvoeren.

Europees Economisch en Sociaal comité

Het Europees Economisch en Sociaal Comité is een raadgevend orgaan dat de belangen van de verschillende economische en maatschappelijke organisaties in de Europese Unie vertegenwoordigt.

Europese Investerings Bank

De Europese Investerings Bank (EIB) verstrekt goedkope leningen aan ondernemingen, lokale en regionale overheden voor de uitvoering van projecten in het kader van het regionaal beleid.

Crisismaatregelen

In het kader van de maatregelen om de economische crisis (2007-2010) tegen te gaan, stelde de Europese Commissie in juni 2009 voor om de uitkering van subsidiegelden te versnellen. Ook stelde de Commissie voor de regels voor aanvraagprocedures, aanbetalingen en bestedingstermijnen te versoepelen. Het Europees Parlement stemde hier mei 2010 mee in.  Projecten in Roemenië, Hongarije, Estland, Litouwen en Letland konden daardoor eerder rekenen op steun.

Nu Europa in de Eurocrisis verkeert, is er besloten tot de introductie van voorwaarden waar aan moet worden voldaan voordat Europese steun wordt verleend.

Toekomst van het regionaal beleid

In het debat over de vaststelling van het Europese financiële kader 2014-2020 worden onder andere de kosten van het regionaal beleid ter discussie gesteld. De verwachting is dat een aantal rijkere EU-landen de subsidies aan armere regio's in de toekomst wil beperken. Landen die momenteel veel steun ontvangen, verzetten zich tegen een beperking.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Regionaal beleid.

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure, na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

Omdat het Regionaal beleid raakt aan vele beleidsaspecten (begroting, infrastructuur, werkgelegenheid, onderwijs, milieu, veiligheid, etc.), vergadert de Raad in meerdere samenstellingen over de diverse aspecten van het regionaal beleid.

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Regionale ontwikkeling  de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland is de volgende Europarlementariër lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Eurobarometer

Overig