Milieuloket:
Handelsbeleid

De Europese Unie is de grootste exporteur en de grootste importeur ter wereld. De EU is verantwoordelijk voor bijna éénvijfde van de wereldhandel.

Om hun handelsbelangen in de wereld te beschermen, werken de 27 lidstaten van de Europese Unie samen bij de handel met derde landen.

Binnen de EU is sprake van een gemeenschappelijke interne markt. Dit heeft tot gevolg dat er geen invoerrechten worden geheven bij de handel tussen EU-landen. Landen hoeven dus niet extra te betalen voor het invoeren van producten uit andere lidstaten. Dit maakt handel tussen de EU-lidstaten goedkoper. Voor de import uit landen buiten de EU gelden echter wel invoerrechten.

Door haar economisch gewicht als gevolg van de interne markt is de Europese Unie een serieuze speler op de wereldmarkten. Vanuit deze positie probeert de EU zich in te zetten voor een eerlijke en voor iedereen toegankelijke wereldhandel. Ook wil de EU kinderarbeid aanpakken.

Cijfers

Import- en exportcijfers van de Europese Unie in miljoenen euro’s.

Bron: Eurostat

Wereldhandelsorganisatie

De 27 lidstaten van de Europese Unie zijn allen lid van de in 1995 opgerichte Wereldhandelsorganisatie (WHO). Vanuit de gedachte ‘samen staan we sterk’ worden de EU-landen bij onderhandelingen echter vertegenwoordigd door de EU.

In het kader van de WHO streeft de EU onder meer naar wereldwijde vrije handel. Dit betekent dat de EU zo weinig mogelijk belemmeringen wil op het gebied van handel. Omdat het met name voor ontwikkelingslanden soms lastig is om invoerrechten te moeten betalen, mogen zij in bepaalde gevallen tegen een lager tarief producten invoeren in de Unie. De regels voor speciale importtarieven voor ontwikkelingslanden liggen vast in het zogenaamde algemeen preferentiestelsel (Generalised System of Preferences, GSP). Met deze regeling verschaft de EU aan 176 ontwikkelingslanden en -gebieden voorrang op de Europese markt door middel van gereduceerde invoerrechten op hun goederen.

De EU heeft een speciaal samenwerkingsverband met enkele Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara, de Caraïben en de Stille Oceaan (ACS-landen).

Verder maakt de EU zich sterk voor wereldwijde erkenning van technische normen en kwaliteitsstandaarden, en de bestrijding van het produceren en verkopen van namaakproducten.

Protectionisme

Deze vorm van economisch beleid is de tegenhanger van internationale vrijhandel. Door protectionisme schermt een land de eigen markt af voor buitenlandse concurrenten. Veel gebruikte protectionistische maatregelen zijn tarieven, importquota en subsidies. Hiermee worden buitenlandse concurrenten geneutraliseerd zodat de eigen industrie kan groeien. Protectionisme wordt zodoende vaak gezien als het tegenovergestelde van internationale vrijhandel.

Hoewel de EU zich openlijk uitspreekt tegen protectionisme moet worden vastgesteld dat deze vorm van economisch beleid wel degelijk voorkomt in binnen de Unie. Als gevolg van de huidige economische crisis is het protectionisme in de vorm van staatssteun binnen Europa sterk toegenomen.

Europese Economische Ruimte

De Europese Unie en drie van de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) - Liechtenstein, Noorwegen en IJsland - vormen sinds 1992 samen de Europese Economische Ruimte (EER). In de EER geldt de interne markt zoals die bestaat binnen de Europese Unie: er is sprake van vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Ook de Europese regels voor mededinging en overheidssubsidies zijn op de drie EVA-landen van toepassing.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Externe Handel:

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

Voor kaders voor de uitvoering van het handelsbeleid geldt de gewone wetgevingsprocedure.

Voor het sluiten van handelsakkoorden geldt dat de Raad de Europese Commissie machtigt om te onderhandelen. De Raad ziet toe op de onderhandelingen via een een speciaal comité dat de Commissie bijstaat. Voor het sluiten van akkoorden beslist de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Op de terrein van intellectueel eigendom, directe buitenlandse investeringen, culturele goederen en diensten in zorg, onderwijs en de sociale sector beslist de Raad met eenparigheid van stemmen.

De Commissie moet het Europees Parlement regelmatig op de hoogte stellen van de stand van de onderhandelingen.

De raadsformatie  die beslist over buitenlandse handel is de Raad Buitenlandse Zaken. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Internationale Handel de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Er zijn geen Nederlandse Europarlementariërs lid van deze commissie. Plaatsvervangend lid in deze commissie is:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Relatie met andere samenwerkingsverbanden

WHO

De Europese Commissie mag zelfstandig als partij bij de WHO klachten indienen over oneerlijke concurrentie, zoals door het geven van subsidies, oneerlijke fiscale voordelen of andere vormen van concurrentievervalsing. De Commissie mag zelfstandig extra invoerheffingen opleggen straf voor dergelijke oneerlijke handelspraktijken.

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Wereldhandelsorganisatie